موم چیست

تصفیه و پالایش موم زنبور عسل

موم ماده ای است که زنبور عسل برای زندگی در آن ، آن را به شکل ساختارهای منظم شش ضلعی درآورده و در این حجره های شش ضلعی در فصل بهار تخم گذاری کرده و نوزادان خود را پرورش می دهد و در فصل تولید عسل ، عسل و گرده گل ها را ذخیره می کند. به علت اینکه نوزادان زنبور عسل درگزار از حالت لارو به حالت زنبور بالغ پوست اندازی کرده و از این حجره ها بیرون می آیند بعد از گذشت چند سال از عمر یک شان مومی حجره های آن هر سال تنگ ترو تنگ تر شده و زنبورهای جدیدی که از تخم گذاری ملکه در این حجره ها تولید می شوند به علت تنگ بودن فضا ، کوچک و ناکارآمد هستند.

درصد موم شان وزن نوزاد تولید شده در این سلول mg قطر سلول mm ضخامت سلول mm حجم سلولcm3 رنگ شان مومی عمر شان مومی
86تا100 123 5.42 0.22 0.282 زرد سال اول
60 120 5.26 0.40 0.269 قهوهای سال دوم تا پنجم
49 118 5.24 0.73 0.255 قهوه ای سیاه سال ششم تاده
46 106 5.21 1.08 0.249 سیاه سال 13تا 15

 

به این دلیل و همچنین به دلیل تخریب حجره ها و دفرمه شدن آن ها در گذر سال هاو دفعات برداشت عسل ، توصیه می شود که شان ها ی مومی هر کندو که بعد از چند سال تیره ، کدر و فرسوده می شوند در فصل پاییز بعد از برداشت آخرین محصول عسل از کندو خارج و در فصل بهار و ابتدای سال بعدی با برگه های جدید موم عاج دار جایگزین شوند تا اینکه ضمن تولید زنبورهای کارگر سالم و درشت به بهداشت و سلامت محیط کندو و زنبور عسل کمک شود.

در گذشته بسیاری از زنبورداران این شان های مومی را ذوب کرده و با جدا کردن موم خالص آن از تفاله ها و ناخالصی های آن که عمدتاً همان پوسته های لاروی زنبور عسل است ، سعی در تصفیه و پالایش موم به کمک امکانات ساده و لوازم سنتی داشته اند. اما امروزه به علت وصعت کار زنبورداری و تعدادزیاد این شان های فرسوده و همچنین ناکارآمد بودن تصفیه موم به روش های سنتی به علت پایین بودن راندمان استحصال موم و با توجه به قیمت بالای موم طبیعی زنبور عسل استفاده از این روش های سنتی مقدور نیست.

health-combدر کارگاه تصفیه و پالایش موم با استفاده از دستگاه سانترفیوژ و نیروی گریز از مرکز انواع موم ناخالص پس از ذوب شدن به وسیله بخارآب و حرارت غیر مستقیم تصفیه شده و تفاله و ناخالصی های آن مثل گرده گل در آب جوش شسته شده و موم خالص زرد رنگ حاصل می شود و تفاله ها نیز جهت مرحله دوم فیلتراسیون به پرس های ظرفیت بالا هدایت شده که کل موم آنها جدا شده و این ماده باارزش جهت مصارف مجدد مورد استفاده قرار گیرد. این کارگاه توانایی ذوب و تصفیه روزانه 2 تا 3 هزارفریم مومی یا همان شان کهنه را چه متصل یه چوب و چه جدای از آن با بالاترین راندمان و بازده ممکن و حفظ کیفیت موم زنبور عسل را دارد.

Leave a comment  1

کنترل کیفی موم زنبور عسل

بررسی کنترل کیفی موم زنبور عسل شامل بررسی خصوصیات ظاهری ، آنالیز ترکیبات و اندازه گیری باقیمانده سموم و یا ناخالصی هاست.آزمایشگاه مرجع در زمینه کنترل کیفیت موم زنبور عسل در شهر برمن آلمان آزمایشگاه ceralyse است ولی در ایران سازمان دام پزشکی متولی این امر است.

موم زنبور عسل به عنوان یک ماده طبیعی نباید مخلوط با هیچ ماده اضافه ای غیر از موم طبیعی باشد ، چه ماده مجاز و چه غیر مجاز.

خصوصیات ظاهری موم زنبور عسل خصوصیات شاخصی از قبیل رنگ ، بو ، بافت خاص و شکنندگی آن در حالت سرد است. آنالیز ترکیبات موم زنبور عسل به وسیله دستگاه کروماتوگرافی گازی به طور کامل انجام پذیر است که در آن انواع ناخالصی احتمالی قابل شناسایی است. به طور کلی طبق استاندارد اروپا موم سالم زنبور عسل مطابق جدول زیر می باشد.

wax-criteria

که در آن عددصابونی شدن برای جلوگیری از تقلبات احتمالی و مخلوط کردن موم با پارافین یا دیگر ناخالصی هایی مثل آن استفاده می شود و نسبت استر به اسید نیز برای حرارت ندیدن بیش از اندازه موم اندازه گیری می شود در موم با کیفیت این نسبت کمتر از چهار بوده ولی در صورتی که موم  در حین مرحل تصفیه ، پالایش و آاج بیشتر از حد معمول حرارت ببیند این نسبت تغییر می کند.

برای افتراق موم طبیعی زنبور عسل از انواع دیگر موم های گیاهی و صنعتی و مصنوعی از جدول زیر و پارامترهای آن استفاده می شود .

different-wax-type

همچنین باقی مانده سموم و آفت کش ها که زنبورداران جهت درمان کنه یا سایر بیماری های زنبور عسل استفاده می کنند و یا برای جلوگیری از رشد پروانه موم خوار استفاده می شود مشکل بزرگی در کیفیت موم به حساب می آید چون برای مصارف دارویی و بهداشت و همچنین مصارف خوراکی مانند عسل این باقیمانده سموم اثرات مضری دارد اندازه گیری آنها در موم امکان پذیر است ولی امکان جداسازی آنها از موم وجود ندارد پس بهتر است که با استفاده درست زنبورداران از آفت کش ها و داروهای شیمیایی زنبور عسل از آلودگی موم با این مواد جلوگیری شود.

کنترل بار میکروبی موم نیز در آزمایشگاه باکتریولوژی انجام شده و موم از نظر آلودگی به عوامل بیماری زای زنبور عسل کنترل می شود . البته موارد فوق جهت اطلاع رسانی آورده شده و به علت هزینه های بالای این آزمایشات و نبود امکانات مناسب آزمایشگاهی و همچنین نبود بازرسی معنی دارتوسط دام پزشکی در ایران این موارد به طور دقیق کنترل نمی شود و متأسفانه این امر باعث ورود موم های بی کیفیت چینی به بازار ایران شده است.

به همین علت است که شناخت شخص تولیدکننده موم و کارگاه فرآوری موم زنبور عسل موضوع بسیار پراهمیتی است و تهیه موم با کیفیت فقط از منابع معتبر مقدور است.

موارد مصرف موم زنبور عسل

مصرف اصلی موم زنبور عسل در ایران استفاده در پرورش زنبور عسل است ولی استفاده های دیگری از این موم به خصوص در کشورهای خارجی می شود که به شرح زیر است :

تولید شمع : به علت اینکه شمع تولید شده از موم زنبور عسل با دوام تر ، خوشبوتر و  محکم تر است از شمع پارافینی ، شمع تولید شده از موم در مذاهب و فرهنگ های خاص دارای تقدّس است.

مجسمه سازی : برای ساخت قالب های مجسمه و مجسمه های مومی

wax-uses

حکاکی : برای حکاکی روی فنر و شیشه به علت اینکه موم نسبت به اسید مقاوم است.

صنایع غذایی : در شیرینی پزی و تولید صنعتی مواد غذایی به عنوان ماده اضافه شونده با نام تجاری E901 مورد استفاده قرار می گیرد که به عنوان ماده براق کننده و نگهدارنده مورد استفاده دارد.

داروسازی : در ساخت بعضی از داروها به عنوان ماه ای جهت افزایش پایداری دارو و حمل کننده دارو به محل اثر آن و همچنین به عنوان کند کننده حلالیت ترکیبات دارویی و امولسیون کننده

فیزیوتراپی : به عنوان کمپرس گرم. چون گرمای خود را آهسته آهسته رها می کند و مناسب است جهت ورزش انگشتان دست.

آرایشی و بهداشتی : برای تولید انواع کرم ، لوسیون ، رژلب ، ریمل ، سایه چشم ، واکس و حالت دهنده مو و موبر استفاده می شود.

نساجی : برای طراحی روی پارچه به عنوان ماده ای ضد آب و ضد رنگ

برّاق کاری و شفاف سازی : به عنوان واکس برای بّراق کردن وسایل چوبی منزل و ادوات موسیقی و وسایل چرمی و حتی و وسایل فلزی به عنوان ماده ای که تماس هوا با سطح را از بین می برد.

مصارف صنعتی : به عنوان ماده ای که ضد فرسایش و خردگی و مانع از زنگ زدن سطوح می شود و اثرات روان کاری را نیز دارد.

wax-uses-table

موم چیست؟

موم ماده ای است که زنبورها به عنوان ماده اولیه برای ساخت شان هایشان آن را تولید می کنند و در این شان های تولید شده تخم یا عسل هر کدام درفصول خاص ذخیره می شود. موم از چهار جفت غده که در زیر شکم زنبورعسل قرار دارد به نام غدد موم ساز به صورت پولک های ریزی ترشح می شود و زنبورها از 12 تا 18 روزگی به بعد قادر به این کار هستند. این پولک ها بسیار کوچک به ابعاد 3 در1/0 میلی متر و به وزن 1 میلی گرم هستند یعنی در حدود 1000 عدد از آن ها برای تولید یک گرم موم مورد نیاز است.

wax-scales

wax-scales-secretion

این پولک ها در موقع ترشح بی رنگ و شفاف هستند ولی در اثر مخلوط شدن با گرده گل های مختلف وبره موم توسط زنبورها به رنگ های مختلف درمی آیند. برای تولید موم دمای کندو بایستی بالاتر از حد معمول باشد و برای تولید آن به عسل و گرده گل نیاز است حدودا برای تولید یک کیلوگرم موم 10 کیلوگرم عسل مصرف می شودکه صرف افزایش دمای کندو وترشح موم و شکل دادن آن میشود.

عوامل مؤثر بر شدت موم سازی توسط زنبورها شامل شدت گرده و شهد جاری به کندو ، شدت تخم گذاری توسط ملکه و دمای محیط است. پولک های کوچک مومی تولید شده سپس با دندان های زنبور عسل به شکل های مختلف درمی آیند و در ساختارشش ضلعی قاب ها به کار می روند. این ساختار شش ضلعی دقیق و جنس خاص موم باعث می شود که بهترین ساختار جهت زندگی زنبور عسل فراهم آید به طوری که یک شان مومی با اینکه حدود 100 گرم موم داردبه راحتی میتواند وزن 3 تا 4 کیلو عسل را تحمل می کند.

 

خصوصیات فیزیکی موم زنبور عسل :

موم ماده ای است که به طور جامد به رنگ های مختلفی از سفید و زرد و قهوه ای و سیاه از تیره تا روشن دیده می شود ولی عموماً زرد روشن است ، بویی به خصوص ولی تا حدی شبیه بوی عسل را دارد . چگالی آن در c°15  96/0g/cm3 است و در دمای c° 62  تا c° 64 ذوب می شود و در c° 85 شروع به تغییر رنگ و خواص می کند و در c°204 به نقطه اشتعال می رسد.

 

خصوصیات شیمیایی موم زنبور عسل :

از نظر شیمیایی موم جزء لیپید ها یا چربی هاست. ساختار کلی آن پیچیده و شامل حدود 300 نوع ماده مختلف است ولی به طور کلی از اسیدهای چرب بلند و اسید اولئیک و انواع استرها و اسیدهای چرب آزاد و الکل تشکیل شده است ، غیر قابل انحلال در آب و قابل حل در ترکیبات آب گریز همانند استون ، اتر ، بنزین ،گزیلول وz کلروفرم است.

beeswax
chemical table